Ο Κάθετος Διάδρομος αλλάζει τον ενεργειακό χάρτη των Βαλκανίων

Ο ενεργειακός χάρτης των Βαλκανίων αναδιαμορφώνεται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, με στήριγμα το αμερικανικό LNG, την υποστήριξη της Ουάσιγκτον και τη συνεργασία εννέα χωρών. Στις ανακατατάξεις που βρίσκονται σε εξέλιξη, η Ελλάδα επιδιώκει ρόλο κρίσιμου γεωπολιτικού και οικονομικού σταυροδρομιού.

Στην καρδιά του εγχειρήματος ο στόχος είναι διπλός: γεωπολιτική θωράκιση και οικονομική ανάπτυξη.

Ο Κάθετος Διάδρομος Φυσικού Αερίου (Vertical Gas Corridor) είναι στρατηγική ενεργειακή πρωτοβουλία για τη διασύνδεση των συστημάτων φυσικού αερίου της Νοτιοανατολικής και της Κεντρικής Ευρώπης. Σε αυτό το σχήμα, η Ελλάδα λειτουργεί ως βασική πύλη εισόδου.

Το έργο που προωθείται αποσκοπεί στη μεταφορά φυσικού αερίου, κυρίως υγροποιημένου (LNG), από τους ελληνικούς τερματικούς σταθμούς της Ρεβυθούσας και το FSRU της Αλεξανδρούπολης. Όπως επισημαίνεται από την κυβέρνηση, δημιουργείται νέα ενεργειακή διαδρομή για αγορά 100 εκατομμυρίων καταναλωτών και 20 δισ. κυβικών μέτρων φυσικού αερίου.

Στον πυρήνα του αποτελέσματος παραμένει ο διπλός στόχος της γεωπολιτικής θωράκισης και της οικονομικής ανάπτυξης. Η δημιουργία του Κάθετου Διαδρόμου, όπως αναφέρεται, συνιστά ισχυρό ανάχωμα στην ενεργειακή επιρροή της Ρωσίας και της Τουρκίας. Επιταχύνει την πλήρη απεξάρτηση της ευρύτερης Νοτιοανατολικής Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο, ενόψει της ευρωπαϊκής απαγόρευσης εισαγωγών που αρχίζει να ισχύει από το 2027.

Η δύναμη της κοινής πορείας

Το εγχείρημα φέρνει μαζί τους Διαχειριστές Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs) εννέα χωρών. Στην αλυσίδα αυτή μετέχουν ήδη η Ελλάδα (ΔΕΣΦΑ και Gastrade), η Βουλγαρία (Bulgartransgaz), η Ρουμανία (Transgaz), η Ουγγαρία (FGSZ), η Σλοβακία (EUSTREAM), η Μολδαβία (Vestmoldtransgaz) και η Ουκρανία (GTSOU).

Πρόσφατα προστέθηκαν η Βόρεια Μακεδονία (NOMAGAS) και η Σερβία (Transportgas Srbija). Η στρατηγική σημασία του έργου αποτυπώνεται και στην ισχυρή στήριξη των ΗΠΑ. Το αυξημένο αμερικανικό ενδιαφέρον υπογράμμισε ξανά, κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Αθήνα, ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο. Ο Κάθετος Διάδρομος ανοίγει τη διοχέτευση μεγάλων ποσοτήτων αμερικανικού LNG προς τις αγορές της Κεντρικής και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης.

Το σχέδιο ξεκίνησε το 2014, όταν υπουργός ήταν ο Γιάννης Μανιάτης. Τον Δεκέμβριο εκείνης της χρονιάς υπεγράφη σχετικό μνημόνιο συνεργασίας μεταξύ των υπουργών Ενέργειας της Ελλάδας, της Βουλγαρίας και της Ρουμανίας. Οι εξελίξεις επιταχύνθηκαν μετά την απόφαση της Κομισιόν τον Οκτώβριο του 2025 για ενεργειακό εμπάργκο στη Ρωσία από το τέλος του 2027, που άνοιξε τον δρόμο για τη συμμετοχή και άλλων χωρών.

Η Ουγγαρία εντάχθηκε το 2022. Στο διάστημα 2024-2026 ακολούθησαν η Σλοβακία, η Μολδαβία και η Ουκρανία, ενώ το καλοκαίρι του 2026 εντάχθηκαν επίσημα και οι Διαχειριστές της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας. Οι χώρες που μετέχουν κινούνται πλέον με ταχείς ρυθμούς για να αναβαθμίσουν τους υφιστάμενους αγωγούς και τις διασυνδέσεις, ώστε να αυξηθεί η μεταφορική ικανότητα του Κάθετου Διαδρόμου.

Εμπόδιο το κόστος διέλευσης

Το υψηλό κόστος διέλευσης αποτέλεσε το μεγαλύτερο εμπόδιο της πρωτοβουλίας. Οι συναντήσεις στην Αθήνα την περασμένη άνοιξη, στην Ουάσιγκτον το περασμένο καλοκαίρι και στο Βελιγράδι στις αρχές Οκτωβρίου οδήγησαν σε συμφωνίες και με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή για νέα, ανταγωνιστική τιμολογιακή πολιτική. Στο πλαίσιο της πρόσφατης 2ης Τετραμερούς Υπουργικής Συνάντησης στο Βελιγράδι εξετάστηκε και η μελλοντική αξιοποίηση των υποδομών για τη μεταφορά υδρογόνου.

Το θέμα των τελών διέλευσης παραμένει ανοιχτό. Σύμφωνα με πηγές της αγοράς, σε σύγκριση με υποδομές άλλων χωρών, όπως η Κροατία και η Πολωνία, τα τέλη είναι λιγότερο ανταγωνιστικά. Δεν αποκλείεται να απασχολήσει ξανά την επόμενη συνάντηση, που θα γίνει στις αρχές του καλοκαιριού στη Σόφια, με συμμετοχή της Ελλάδας, της Σερβίας, της Βουλγαρίας και της Βόρειας Μακεδονίας.

Κυβερνητικές πηγές αναφέρουν ότι η σημασία για την Ελλάδα και ο αναβαθμισμένος ρόλος που προκύπτει γεννούν ανάγκη για νέες επεκτάσεις των εγχώριων υποδομών. Η κυβέρνηση εξετάζει τη δημιουργία και τρίτου σταθμού αποθήκευσης και επαναεριοποίησης φυσικού αερίου (FSRU).

Ταυτόχρονα, η επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου προς τη Βόρεια Μακεδονία και τη Σερβία, μετά το Μνημόνιο Συνεννόησης που υπογράφηκε στη Θεσσαλονίκη τον περασμένο Σεπτέμβριο, παρουσιάζεται ως σημαντικό βήμα. Διαμορφώνεται πρόσθετη διαδρομή προς τον βορρά για τις ροές που εισέρχονται μέσω της Ελλάδας και ενισχύεται η διασυνδεσιμότητα με τα Δυτικά Βαλκάνια.

Προχωρούν οι διασυνδέσεις

Ο διασυνδετήριος αγωγός φυσικού αερίου Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας αναμένεται, σύμφωνα με τον σχεδιασμό, να ενωθεί με τον αγωγό διασύνδεσης Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας (IGNM), ο οποίος βρίσκεται υπό κατασκευή. Το ελληνικό τμήμα αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος του 2026, ενώ το τμήμα της Βόρειας Μακεδονίας το 2027.

Η Ελλάδα, μέσω του Κάθετου Διαδρόμου, επιδιώκει να αναδειχθεί σε βασικό νότιο σημείο εισόδου για διαφοροποιημένες προμήθειες φυσικού αερίου στην περιοχή. Οι υποδομές μεταφοράς και οι εγκαταστάσεις LNG του ΔΕΣΦΑ, συμπεριλαμβανομένου του τερματικού σταθμού LNG της Ρεβυθούσας, μαζί με το FSRU Αλεξανδρούπολης, δίνουν ήδη στο ελληνικό σύστημα πρόσβαση σε πολλαπλές πηγές φυσικού αερίου και μεγαλύτερη ευελιξία ροών. Με κατάλληλες κινήσεις, η εξαγωγική ικανότητα προς τις γειτονικές αγορές εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει περίπου τα 9,5 bcm ετησίως έως το 2027, με στήριξη από νέες διασυνδέσεις και συνεχείς επεκτάσεις του δικτύου.

Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία του ΔΕΣΦΑ, οι εξαγωγές φυσικού αερίου της χώρας αυξήθηκαν κατά 168,8% το εννεάμηνο του 2026. Η εξέλιξη επιβεβαιώνει τον ρόλο της Ελλάδας ως στρατηγικού ενεργειακού κόμβου και πύλης εισόδου για τον εφοδιασμό με φυσικό αέριο προς τη Νοτιοανατολική Ευρώπη και πέρα από αυτήν.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow